Een kunstenaar maakt meer dan alleen mooie dingen. Het beroep omvat creëren, onderzoeken, plannen, presenteren en ook het zakelijke rondom het werk regelen. Wat een kunstenaar doet, verschilt per discipline en per persoon, maar er zit altijd meer achter dan het eindresultaat dat je ziet hangen of staan.
Meer dan alleen maken
Het meest zichtbare deel van het werk is het creëren zelf. Een kunstenaar werkt aan schilderijen, sculpturen, installaties, foto’s, digitale beelden, performances of andere vormen van kunst. Maar daar gaat altijd een fase van nadenken en onderzoeken aan vooraf. Ideeën komen niet zomaar aanwaaien. Een kunstenaar observeert de wereld om zich heen, stelt vragen, experimenteert en zoekt naar een manier om iets te zeggen via een beeld, een object of een ervaring.
Dat onderzoek is een serieus onderdeel van het werk. Soms leidt een kleine vraag tot een heel nieuw project. Kunstenaars lezen, reizen, bezoeken musea, praten met anderen en laten zich inspireren door wat er in de samenleving speelt. Al die input verwerken ze uiteindelijk in hun werk.
Wat doet een kunstenaar buiten het atelier?
Een groot deel van het werk speelt zich af buiten het atelier of de werkruimte. Een kunstenaar zoekt naar plekken om werk te tonen, zoals galeries, musea, festivals of openbare ruimtes. Dat vraagt om contact leggen, aanvragen schrijven en je werk professioneel presenteren.
Ook het zakelijke hoort erbij. Denk aan het bijhouden van een portfolio, het schrijven van een kunstenaarsverklaring, het aanvragen van subsidies en het beheren van een eigen website of sociale media. Veel kunstenaars werken als zelfstandige en moeten dus ook facturen sturen, hun administratie bijhouden en nadenken over de prijs van hun werk.
Daarnaast geven veel kunstenaars workshops, lessen of rondleidingen. Ze werken samen met scholen, bedrijven of buurtorganisaties. Sommigen combineren hun artistieke praktijk met een baan als docent of met opdrachten van derden, zoals het maken van kunst in de openbare ruimte of illustraties voor een uitgever.
Welke soorten kunstenaars zijn er?
Het woord kunstenaar dekt een brede lading. Beeldend kunstenaars werken met materialen en beelden, maar er zijn ook performing artists, muzikanten, schrijvers, filmmakers en grafisch kunstenaars. Binnen de beeldende kunst zijn er schilders, tekenaars, beeldhouwers, fotografen, videokunstenaars en nog veel meer.
Elke discipline heeft zijn eigen manier van werken en zijn eigen markt. Een illustrator werkt vaak in opdracht. Een vrije schilder bepaalt zelf wat hij maakt en zoekt daarna kopers of tentoonstellingsmogelijkheden. Een street artist werkt in de publieke ruimte, soms met en soms zonder toestemming. De gemeenschappelijke noemer is dat ze allemaal iets willen uitdrukken of overbrengen via hun werk.
Hoe ziet een werkdag van een kunstenaar eruit?
Er bestaat niet één standaard werkdag. De meeste kunstenaars bepalen hun eigen ritme. Toch ziet een dag er vaak zo uit:
- Tijd in het atelier of de werkruimte, bezig met het maken of ontwikkelen van werk
- Onderzoek doen: lezen, schetsen, experimenteren met materialen
- E-mails beantwoorden, contact houden met galeries, opdrachtgevers of organisaties
- Administratie bijhouden: facturen, subsidieaanvragen, portfolio bijwerken
- Aanwezig zijn bij tentoonstellingen, vernissages of andere kunstgebeurtenissen
- Lesgeven of workshops geven, afhankelijk van het werk dat ze daarnaast doen
De balans verschilt per kunstenaar en per fase van de carrière. Wie net begint, besteedt veel tijd aan netwerken en zichtbaarheid opbouwen. Wie al gevestigd is, heeft vaker terugkerende exposities en opdrachten.
Hoe verdient een kunstenaar geld?
Inkomsten als kunstenaar komen uit verschillende bronnen. De verkoop van werk is de meest bekende, maar vaak niet de enige. Veel kunstenaars verdienen ook via opdrachten, workshops, lessen, auteursrechten of samenwerkingen met bedrijven en instellingen.
In Nederland kunnen kunstenaars onder bepaalde voorwaarden subsidie aanvragen bij fondsen zoals het Mondriaan Fonds. Ook zijn er residenties en stipendia beschikbaar voor kunstenaars die een project willen ontwikkelen. Het financiële plaatje is voor veel kunstenaars niet eenvoudig en vraagt om creativiteit, ook buiten het atelier.
Wat maakt iemand tot kunstenaar?
Er is geen officiële registratie of verplicht diploma nodig om kunstenaar te zijn. Veel kunstenaars hebben een opleiding gevolgd aan een kunstacademie of conservatorium, maar dat is geen harde eis. Wat telt, is dat iemand een artistieke praktijk heeft en daar serieus mee bezig is. Zelf je werk benoemen als kunst en ermee naar buiten treden, is voor veel kunstenaars het startpunt.
Tegelijk is er in de praktijk wel een verschil tussen iemand die hobbymatig schildert en iemand die de kunstwereld actief opzoekt, werk tentoonstelt en een artistieke visie ontwikkelt. Dat laatste wordt doorgaans gezien als de professionele kunstenaarspraktijk.
Veelgestelde vragen
Moet een kunstenaar een opleiding hebben gevolgd?
Een formele opleiding is niet verplicht om kunstenaar te zijn. Veel kunstenaars hebben een kunstacademie gedaan, maar er zijn ook mensen die zonder diploma een serieuze artistieke praktijk opbouwen. Wat telt, is dat je werk maakt, het ontwikkelt en ermee naar buiten treedt.
Wat is het verschil tussen een vrije kunstenaar en een kunstenaar in opdracht?
Een vrije kunstenaar bepaalt zelf wat hij maakt, zonder specifieke opdracht van een klant of organisatie. Een kunstenaar in opdracht maakt werk voor een specifieke vraag, zoals een portret, een muurschildering of illustraties voor een boek. Veel kunstenaars doen beide, afhankelijk van de mogelijkheden.
Kunnen kunstenaars van hun werk leven?
Sommige kunstenaars kunnen volledig van hun artistieke werk leven, maar dat is niet voor iedereen weggelegd. Veel kunstenaars combineren hun werk met lesgeven, opdrachten of een andere baan. Subsidies en fondsen kunnen ook bijdragen aan het inkomen.
Wat is het verschil tussen een beeldend kunstenaar en andere kunstenaars?
Een beeldend kunstenaar werkt met visuele middelen, zoals schilderijen, sculpturen, foto’s of video. Andere kunstenaars, zoals muzikanten, acteurs of schrijvers, werken met geluid, beweging of taal. De term kunstenaar is breed en omvat al deze disciplines.
