Leeftijd is meer dan een getal op een formulier. Het vertelt iets over wie je bent, waar je vandaan komt en hoe jij de wereld ervaart. Toch denken de meeste mensen er nauwelijks over na. Ze noemen hun leeftijd bij de dokter of op een verjaardag, maar wat die jaren werkelijk betekenen, dat blijft meestal onuitgesproken. En dat is zonde, want er valt veel meer over te zeggen dan je op het eerste gezicht zou denken.
Hoe de wetenschap naar ouder worden kijkt
Biologen, psychologen en sociologen kijken elk op een andere manier naar hoe oud iemand is. De biologische kant gaat over het lichaam: cellen die veranderen, spieren die minder soepel worden en organen die langzamer werken. Maar dat is slechts één kant van het verhaal. Psychologen spreken liever over mentale rijpheid, die lang niet altijd gelijk loopt met het aantal jaren dat iemand geleefd heeft. Een persoon van 25 kan emotioneel volwassener zijn dan iemand van 45. Sociologen kijken weer anders: zij onderzoeken wat de samenleving van mensen op een bepaalde levensfase verwacht. Die verwachtingen zijn door de tijd heen flink veranderd. Vroeger trouwde je op je twintigste en werkte je door tot je zestigste. Nu zijn die grenzen veel vager geworden.
Wat je geboortejaar zegt over jouw generatie
Elke generatie groeit op met andere omstandigheden en dat vormt mensen diep van binnen. Wie in de jaren tachtig geboren werd, zoals Wendy van Hout die in 1983 in Eindhoven het levenslicht zag, kende een jeugd zonder smartphones maar groeide wel op met de opkomst van internet. Generaties worden vaak aangeduid met namen als babyboomers, generatie X, millennials of generatie Z. Die indelingen zijn niet perfect, maar ze helpen wel om patronen te begrijpen. Mensen die in dezelfde periode opgroeiden, delen vaak vergelijkbare herinneringen, normen en waarden. Dat beïnvloedt hoe zij omgaan met werk, relaties en gezondheid. Wie dit begrijpt, snapt ook waarom twee mensen van verschillende generaties soms lijnrecht tegenover elkaar staan, ook al zijn ze het in de basis best eens.
Jong of oud: hoe leeftijdsdiscriminatie werkt
Niet iedereen wordt op dezelfde manier behandeld op basis van zijn of haar jaren. Leeftijdsdiscriminatie bestaat zowel richting jongeren als richting ouderen. Een jongere sollicitant wordt soms niet serieus genomen omdat hij of zij te weinig ervaring heeft. Een oudere werknemer wordt soms buiten de deur gezet omdat het bedrijf op zoek is naar iemand die langer inzetbaar is. Dit heet ageism, een term voor vooroordelen die gebaseerd zijn op iemands levensfase. In Nederland is er wetgeving die dit verbiedt op de werkvloer, maar in de praktijk komt het nog regelmatig voor. Het gaat niet alleen om werk. Ook in de zorg, op school of gewoon op straat kunnen mensen anders behandeld worden puur op basis van hoe oud zij zijn. Bewustwording van dit probleem groeit gelukkig, maar er is nog een lange weg te gaan.
Waarom we anders naar onze eigen jaren kijken dan naar die van anderen
Mensen schatten hun eigen jaren opvallend anders in dan de jaren van anderen. Wie zelf 50 is, vindt dat vaak niet zo oud. Maar wie op zijn tiende naar iemand van 50 keek, vond dat bijna bejaard. Dat verschil heeft te maken met perspectief en beleving. Naarmate mensen ouder worden, verschuift hun gevoel van wat jong en oud is. Onderzoek laat zien dat veel mensen zichzelf gemiddeld tien tot vijftien jaar jonger voelen dan ze op papier zijn. Dat subjectieve gevoel van hoe oud je bent heeft zelfs invloed op je gezondheid. Mensen die zich jonger voelen dan hun kalenderleeftijd, blijken gemiddeld gezonder en gelukkiger te zijn. Het gaat dus niet alleen om het getal in je paspoort, maar ook om hoe je daar zelf naar kijkt.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke leeftijd ben je officieel volwassen in Nederland?
In Nederland ben je officieel volwassen vanaf 18 jaar. Op dat moment mag je zelf beslissingen nemen over bijvoorbeeld een contract tekenen, stemmen bij verkiezingen en alcohol kopen. Voor sommige zaken, zoals het huren van een auto, hanteren bedrijven hun eigen minimumgrenzen die hoger kunnen liggen.
Klopt het dat vrouwen gemiddeld ouder worden dan mannen?
Ja, vrouwen worden gemiddeld ouder dan mannen. In Nederland is de gemiddelde levensverwachting voor vrouwen rond de 83 jaar en voor mannen rond de 80 jaar. Dit verschil heeft zowel biologische als sociale oorzaken, zoals verschillen in gedrag rondom roken, alcoholgebruik en het opzoeken van medische hulp.
Heeft de leeftijd op je identiteitsbewijs altijd juridische gevolgen?
De leeftijd op je identiteitsbewijs heeft inderdaad juridische gevolgen in veel situaties. Denk aan de pensioenleeftijd, de rijbewijsleeftijd en de leeftijdsgrens voor bepaalde producten of diensten. In sommige gevallen, zoals bij medische beslissingen voor minderjarigen, speelt ook de mening van het kind een rol zodra die oud genoeg wordt om mee te denken.
Is het legaal om naar iemands leeftijd te vragen tijdens een sollicitatie?
Een werkgever mag tijdens een sollicitatie niet vragen naar de leeftijd van een kandidaat als dat geen verband houdt met de functie. De Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid verbiedt dit soort discriminatie. Toch gebeurt het in de praktijk nog regelmatig, al zijn de regels hierover duidelijk.
